Felsztyn

Felsztyn (Hwardijske), cmentarz polski.

 

Osada, licząca 2 tysiące mieszkańców, administracyjnie należy do rejonu chmielnickiego, obwodu chmielnickiego. Telefon sekretarza przewodniczącego rady 62-41-35. Telefon komórkowy ks. Piotra Główki, proboszcza parafii pw. św. Wojciecha – 067 6702711. Telefon komórkowy aktywnej działaczki stowarzyszenia polskiego p. Weroniki Andruszyszynej – 097 86 750 31. Telefon komórkowy aktywnego działacza stowarzyszenia polskiego p. Andrzeja Koziołka – 098 815 76 26.

Miasteczko Hwardijśke znajduje się w odległości 25 km od centrum obwodowego miasta Chmielnickiego (dawny Płoskirów) oraz 8 km na południe od drogi obwodowej Tarnopól-Chmielnicki. Posesja cmentarza katolickiego odstaje 30 m na wschód od budynku apteki i gmachu komitetu wykonawczego rady wiejskiej, znajdującego się przy ul. Kamienieckiej (patrz schemat). Długość cmentarza wynosi 1 km i jest on położony wzdłuż wyasfaltowanej ulicy. Ogrodzenie cmentarza, od strony drogi, głównie stanowią płaty metalowe. Nieco dalej, około 500 m, zachowały się fragmenty dawnej głównej bramy. Idąc kolejne 500 m dalej, jest aktualna brama główna, prowadząca na cmentarz. Właśnie tu, przy współczesnym wejściu głównym teren jest oczyszczony z zarośli i są prowadzone pochówki. Pozostały teren cmentarza jest mocno porośnięty krzakami i bardzo trudno nim się poruszać. W gąszczu zaschłych i wysokich o dużych konarach drzew żywych widoczność ogranicza się 15-20 m. Przy pomocy miejscowej mieszkanki pani Weroniki Andruszyszynej, która ma dobre rozpoznanie w lokacji częściowo zachowanych grobów, udało się odnaleźć małą (około 20 grobów) ich liczbę (patrz schemat). W tym 15 z nich udało się w całości bądź częściowo zidentyfikować. Lepiej się zachowały pomniki w południowej części cmentarza oraz od strony wsi (kościoła). W gąszczu zarośli odnaleziono też kilka rozbitych płyt nagrobkowych.

Prawie wszystkie pomniki nagrobkowe posiadają ślady uszkodzeń mechanicznych, powstałych na skutek silnych uderzeń, dokonanych przy pomocy ciężkich przedmiotów. Przykładem takiego pomnika może być pomnik, znajdujący się przy starej bramie głównej cmentarza, na którym zachowały się jedynie kilka ostatnich liter. Zachowały się pozostałości wysokiej ściany, o wysokości około 7 m. Jest ona położona w północnej części cmentarza, w zaroślach. Nie udało się jednak ustalić do jakich celów ona służyła. Najprawdopodobniej, są tą resztki ścian dawnej kaplicy, gdyż przed 1917 rokiem pod względem terytorialnym do parafii miejscowej należały 23 wsi okoliczne oraz samo miasteczko Felsztyn.

Od północy, cmentarza sięgają domostwa współczesnych mieszkańców, w otoczeniu rozległych ogrodów. Tylko od zachodu cmentarz odcina od posesji mieszkaniowych ogrodzenie w postaci sieci metalowej o wysokości 0,5 m. Przeważnie jednak na granice cmentarza wskazują duże drzewa i gęste zarośla. Lokalna wspólnota polska wywalczyła sobie prawo do przeprowadzenia pogrzebów we wschodniej części cmentarza, graniczącej z ambulatorium weterynaryjnym.

 

10-11.07.2018 sprawozdanie sporządzone przez Igora Płachotniuka.

 Фельштин ( Гвардійське) , польське католицьке кладовище.

Селище населенням 2 тис. жителів належить до Хмельницького району Хмельницької області. Телефон секретаря голови 62-41-35; настоятеля костелу парафії Св. Войцеха Петра Глувки моб.067 67 027 11; активіст польської громади п. Вероніка Андрушишина моб.097 86 750 31; активіст польської громади п. Андрій Францович Козьолек моб.098 815 76 26.

Селище Гвардійське знаходиться за 25 км. від обл. центру Хмельницький (Плоскирів) та за 8км. від автостради Тернопіль- Хмельницький на південь. Польське кладовище починається за 30м. на схід від будівлі аптеки та виконкому селищної ради по вул. Кам’янецька (див.схему) і простягається до 1км. вздовж асфальтової вулиці. Огорожа зі сторони дороги в основному з металевих пластин, через 500 м. збереглись камяні залишки давнього центрального входу і ще через 500м.ворота сучасного входу на кладовище. Саме тут, біля сучасних металічних воріт здійснюються поховання і навколо розчищена територія. Вся інша територія кладовища в дуже густих, майже не прохідних заростях. В густому сухостію під кронами високих вікових дерев можно проглядати територію на відстань до 15-20 метрів. Завдяки допомозі місцевої пані Вероніки Андрушишиної , котра добре знає місця зберігшихся частково гробниць, деякі (числом 20) вдалось віднайти(див.фото і схему) а 15 надгробних пам’ятників вдалось ідентифікувати чи частково ідентифікувати. Краще збереглись памятники з південної сторони і зі сторони  центру поселення ( костелу). В заростях в кількох місцях залишки розбитих надгробних плит.

Майже на всіх пам’ятниках сліди механічних пошкоджень від сильних ударів важкими предметами. Таким прикладом є пам’ятник біля середнього входу (старовинного), де збереглись лише останні літери слів. Збереглись залишки високої 7 м. стіни в зарослях з північної сторони – призначення цієї давньої будівлі всановити не вдалося, але ймовірніше всього це залишки часовні, бо місцева парафія до 1917 року нараховувала 23 навколишніх села і Фельштин.

З північної сторони кладовища приватні садиби з огородами, які впритул наближаються до кладовища. Лише частково з західної сторони є огорожа з металевої сітки висотою 0.5 м. а в основному межу кладовища можно визначити по великим деревам і густим заростям. Місцева польська громада відстояла своє право сучасних поховань в східній стороні кладовища, що межує з ветлікарнею.

 

10-11.07. 2018 Звіт склав Плахотнюк Ігор.