Bar
Cmentarz polski w Barze na Podolu

Opiekę nad cmentarzem w Barze sprawuje pani Wiktoria Sawczuk, wiceprezes Stowarzyszenia Społecznego „Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe im. Konfederatów Barskich”  (tel. kom. +38097 89 27 470).
Nekropolia znajduje się w odległości 2 km od centrum miasta, w obrębie którego leżą kościół, ruiny zamku XVII wieku (w którym od roku 1533 roku mieściła się również rezydencja królowej Bony), gmachy budowlo Rady Miejskiej i Rejonowej. Cmentarz leży na obrzeżu północnej części miasta, przy drodze wylotowej w kierunku Wołkowiniec i Derażni (obwód chmielnicki). Droga zaasfaltowana, w dobrym stanie. Cmentarz odgrodzony jest od drogi przy pomocy ogrodzenia metalowego o wysokości 1,5 m. Od strony południowej i zachodniej do cmentarza przylegają kwatery, gdzie przeważnie są pochowani wyznawcy prawosławia. Od tych kwater cmentarz oddziela wał o wysokoścki 0,5 metra i niegłęboki rów. Na północ od cmentarza również znajduje się kwatera prawosławna, z tym że od niej oddziela go droga, powierzchnia której wysypana jest z grysu. (patrz schemat). W południowej części cmentarza, przylegającej do miasta, większość terenu której jeszcze pozostaje wolną, znajdują się unikatowe płyty nagrobkowe w liczbie 7, na powierzchni których przetrwały prawie nie uszkodzone epitafie w języku polskim. Unikatowość tych pomników, pochodzących z końca XIX wieku polega na tym, że niegdyś znajdowały się one na zniszczonym XIX-wiecznym cmentarzu polskim, teren którego leży po przeciwnej stronie drogi i obecnie jest zabudowany przez garaże. Te nagrobki zostały przeniesione tu w latach 1995-1996 przez miejscowych krajoznawców, patriotów polskich, p. Franciszka Nowakowskiego (ur. 1931 r., tel. (04341-kod kierunkowy Baru) 2-12-11) i p. Mikołaja Jołtuchowksiego (ur. 1941 r.tel. Kom. 093 911 77 67). To właśnie oni wskazali autorowi niniejszego sprawozdania na miejsce, położone na obrzeżu terenu, dzierżawionego obecnie przez spółdzielnię garażową, gdzie, według ich słów jeszcze w l. 60-ch XX wieku leżała płyta nagrobkowa, zawierająca napis w język pólskim: „Ostatni marszałek Rzeczypospolitej” (patrz aneks i foto).
Tuż obok uratowanych pamiątek, znajduje się współczesny pomnik nagrobkowy, upamiętniający szczątki przeniesionych tu „kilku dziesiątków” żołnierzy polskich, poległych w trakcie wojny polsko-bolszewickiej w maju-czerwcu 1920 r. Wspomniani wyżej krajoznawcy twierdzą, że w XVI-XVIII wieku cmentarz polski znajdował się na terenie, obecnie zajmowanym przez fabrykę mebli, wybudowaną w okresie Związku Radzieckiego. Żadnych śladów po tym najdawniejszym cmentarzu nie przetrwało, gdyż obecnie znajdują się na tym terenie hale fabryki.
Propozycja: istnieje duże prawdopodobieństwo odnalezienia informacji o pochowanych w Barze żołnierzach polskich, poległych w 1920 r. Kwerendę archiwalną zaproponował przeprowadzić pan Tadeusz Krząstek, pułkownik Wojska Polskiego, historyk, który przed kilkoma laty jeszcze obejmował kierownictwo oddziału „Kresy Wschodnie” Instytutu Historii w Warszawie, autor książki „Trudne braterstwo” (+ 48 601 150 728). Ustalenie nazwisk pochowanych tu żołnierzy pozwoliłoby wszcząć postępowanie o nadaniu cmentarzowi statusu pomnika historii.

Sprawozdanie przygotował Igor Płachotniuk, 21.04.16 r.


Польське кладовище м. Бар

Опікується Вікторія Савчук – заступник ГО « Культурально-освітнє  об’єднання імені Барської конфедерації» моб. 097 89 27 470

Знаходиться за 2 км. від центру міста –тобто від костьолу, залишків фортеці  17 ст, (а  до цього тут  була резиденція королеви Бони с 1533 року), адміністративних будівль міської та районної рад. Знаходиться на північній околиці в напрямку дороги на Волковинці і Деражню ( Хмельн.обл.)  Покриття дороги - асфальт в  хорошому стані. Від дороги польське кладовище відділяє нова металічна огорожа висотою 1,5 м. С південної і західної сторони, де православні поховання, відділяє вал h=0,5м і  неглибока траншея. С північної сторони від православних поховань відділяє дорога з якісного отсіву (подрібнений щебінь в пісок). ( Дивись схему-додаток).У південній частині кладовища, тобто зі сторони міста, де більшість території вільні від поховань, знаходяться унікальні надгробні плити в кількості 7 з майже зберігшимися надписами польською мовою. Унікальність цих пам’яток історії кінця 19 ст.полягає в тому, що вони врятовані від знищеного неподалік  польського кладовища 19ст., де зараз, через дорогу асфальтову є гаражі. Ці надгробні пам’ятки перенесені сюди у 1995-1996 р.р. завдяки старанням місцевих патріотів-поляків - місцевих краєзнавців Новаківського Франца Вікторовича 1931р.н. (тел.04341(код) 2-12-11);  і Йолтухівського Ніколая Павловича 1941 р.н. ( моб.093 911 77 67). Саме вони показали автору даного звіту  місце на краю гаражного кооперативу, де вони чітко пам’ятають до 60-х років 20 ст. стояла надгробна плита з надписом  польською мовою «Останній маршалек Речи Посполітой». ( див. додаток і фото)
Тут же, біля перенесених врятованих памяток, знаходиться сучасний меморіальний надгробний пам’ятник над перенесеними сюди залишками поховань «кілька десятків» польських солдат, загиблих під час польсько-більшовицької війни 1920 р.р. у травні-червні. Вище вказані краєзнавці також вказують на місце польського кладовища 16-18 ст. на території  мебельної фабрики періоду Радянського Союзу. Ніяких слідів цього найдавнішого кладовища не збереглось – там залишки виробничих цехів фабрики.
Пропоную: є велика вірогідність віднайти прізвища загиблих польських вояків 1920р. Це пропонував зробити  полковник польської армії, історик, він ще кілька років тому очолював у Варшавському інституті історії відділ «Східні креси», є автором книги «Трудне братерство» пан Tadeusz Krząstek (+48 601 150 728). Віднайдення прізвищ похованих дасть можливість ініціювати надання кладовищу статусу пам’ятки історії.  

Звіт склав Ігор Плахотнюк, 21.04.16 р.